Stulecie Fiata w Polsce

Drugiego lutego 1920 roku została podpisana umowa, na mocy której w stolicy powstała spółka akcyjna – Polski Fiat, jako krajowy oddział zajmujący się sprzedażą, obsługą i naprawą samochodów turyńskiej marki. Pradziadowie zapewne pamiętają, że na polskich drogach w 1906 roku latały pierwsze Fiaty, a to za sprawą firmy Herman Meyer (warszawskiemu przedstawicielowi Fiata).

Pierwszy salon otworzono pierwszego maja 1913 roku. Siedem lat później, drugiego lutego, Fiat i firma Herman Meyer podpisali kontrakt o utworzeniu w stolicy spółki Polski Fiat, zajmującej się sprzedażą samochodów. Firma Herman M. początkowo posiadała 49% udziałów (reszta należała do Fiata). Po ośmiu latach, w 1921 roku – Fiat przejął 98% kapitału zakładowego.

W drugiej połowie lat dwudziestych Fiat był jedną z najbardziej popularnych marek w Polsce. Rocznie sprzedawano około 450 samochodów (klienci najchętniej wybierali model 501), sprzedaż prowadzona była w niezależnych punktach między innymi we Lwowie, Poznaniu czy też Krakowie.

 linia montażowa Polski Fiat ul. Sapiezynska 6, rok 1938 Polski Fiat 500 Topolino (fot. archiwum Satiz Poland)

Linia montażowa Polski Fiat ul. Sapiezynska 6, rok 1938
Polski Fiat 500 Topolino (fot. archiwum Satiz Poland)

W 1922 roku Polski Fiat otworzył w hotelu Europejskim w Warszawie własny salon sprzedaży. Niepowodzenie krajowych inicjatyw produkcyjnych w latach 20 i późniejszy światowy kryzys sprawiły, że polski rząd postawił na produkcję licencyjną. Pod koniec września 1931 roku dyrekcja Państwowych Zakładów Inżynieryjnych (PZinż.) oraz dyrektor Inspektoratu Fiat na Europę Środkowo-Wschodnią podpisali umowę. Umowa na dziesięć lat z mocą przerobową dziesięciu aut na dzień (nie wiem, czy wliczano w to weekendy). Jest to jedna z pierwszych umów, w której Fiat przekazał zagranicznemu partnerowi licencję na produkcję.

Umowa trwała aż do II wojny światowej. Wyprodukowano takie modele jak 508/III – zwany Junakiem, 518 – zwaną Mazurem, oraz pojazdy użytkowe 621 L i R, 618. Przy użyciu importowanych części z Włoch produkowano modele takie jak: 514, 515, 524, 508/I, 508/II, a od 1937 roku również 1500, 500 Topolino, 1100, 2800. Szacuje się, że od 1935 do 1939 roku wyprodukowano 22 tysiące gotowych pojazdów.

Polski Fiat 508 Junak (fot. źródło NAC)
Polski Fiat 508 Junak
(fot. źródło NAC)

Dobrą passę produkcji samochodów przerwała II wojna światowa, podczas której fabryka została całkowicie zniszczona. W 1948 roku próbowano ugrać co nieco w sprawie budowy w Polsce zakładu produkcji Fiata, który miał produkować 10 tysięcy sztuk rocznie. Umowę podpisano, budowa w Żeraniu ruszyła, jednak chwilę później zerwano umowę ze względu na zaostrzenie zimnowojennych nastrojów.

Rok 1965 polski rząd zdecydował się uruchomić w warszawskiej FSO produkcję nowego samochodu na licencji, który nadałby impuls gospodarce, zwiększyłby eksport kraju i zaspokoiłby potrzeby administracji państwowej. Pod koniec grudnia 1965 roku podpisano upragnioną umowę, która dotyczyła modelu 1300/1500. Rok później zastąpiono go modelem 125, będącym jeszcze na etapie projektowym. Do 125 trafiły silniki z modelu 1300/1500 na życzenie naszego rządu.

Salon Polski Fiat hotel Europejski Warszawa lata 20 
(fot. źródło NAC)
Salon Polski Fiat hotel Europejski Warszawa lata 20
(fot. źródło NAC)

Moc przerobowa naszej fabryki w latach 1967-91, wyniosła aż 1,45 miliona aut, z czego 875 tysięcy przeznaczono na eksport. Podpisano kolejną umowę w 1971 roku i dwa lata później z linii montażowych w Bielsku-Białej zjechały pierwsze egzemplarze Fiata 126p. W 1975 roku produkcja została uruchomiona także w zakładzie w Tychach, który wybudowano w oparciu o projekt zakładu Fiata w Cassino.

Od 1991 roku kultowy Fiat 126p był produkowany tylko w Bielsku-Białej, gdzie wytwarzano także silniki. Ostatnia umowa licencyjna i maluszka zastąpił Fiat Cinquecento – postrach rządowych limuzyn. Koniec maja 1992 roku, po wyprodukowaniu 3,3 milionów samochodów zakończyła się historia FSM. Fabryka została przekształcona w spółkę akcyjną i sprzedała koncernowi Fiat Auto. Tak powstał Fiat Auto Poland.

Salon Polski Fiat hotel Europejski Warszawa lata 30 
(fot. źródło NAC)
Salon Polski Fiat hotel Europejski Warszawa lata 30
(fot. źródło NAC)

Fiat zainwestował 570 milionów euro w Tychy, konkretnie w produkcję Pandy, która pojawiła się na drogach w 2003 roku. Wyłożono także ponad 400 milionów euro na Bielsko-Białą, gdzie produkowano silnik Multijet 1,3-litra. Rok 2007 z linii produkcyjnych w Tychach zjechał pierwszy Fiat 500, który został oficjalnie zaprezentowany w Turynie 4 lipca, dokładnie 50 lat po debiucie swojego słynnego poprzednika. Kolejne inwestycje w Tychy, ponad 300 milionów euro. Z tyskiej fabryki wyjechały następujące modele: Seicento, Punto, Bravo, Brava, Marea, Ducato, Uno, Siena czy Palio Weekend.

Obecnie zakład w Tychach produkcje Fiata i Abartha 500, a także Lancie Ypsilon. Od 1971 do 2019 roku bielska i tyska fabryka wyprodukowała przeszło 12 milionów samochodów, w tym ponad 2 miliony modelu 500.

Kapelusze z głów! Kawał pięknej historii, życzę FCA Poland kolejnych 12 milionów.

Plakat reklamowy autor W. Kossak dwa światy 1934 Fiat 518 (fot. archiwum Satiz Poland)
Plakat reklamowy autor W. Kossak dwa światy 1934 Fiat 518
(fot. archiwum Satiz Poland)

Skala wąsa

Typowy Janusz. . Typowy Janusz 0
Twardziel. Hulk Hogan. Twardziel Hulk Hogan 1
Na co dzień miły i towarzyski. Michał Wołodyjowski. Na co dzień miły i towarzyski Michał Wołodyjowski 0
Showman, sam seks. Freddie Mercury. Showman, sam seks Freddie Mercury 0